R E C E N S I E  C O D E  
 

Achtergrond

Het lezen van recensies en reviews is tot nu toe de snelste en meest efficiënte manier voor de lezer om een boek te vinden dat hem of haar zal bevallen. Hebben lezers het algemeen weinig plezier van recensies die in de laatste alinea aanraden een bepaald boek niet te lezen (geen match, tijdverlies), de auteur heeft wel degelijk belang bij negatieve kritiek omdat die uitnodigt tot reflectie en groei. Je zou kunnen zeggen dat positieve kritiek de lezer, en negatieve kritiek de auteur een dienst bewijst - bij elkaar een cultureel belang dat gekoesterd mag worden.

 

Tot voor kort was literaire kritiek het exclusieve domein van literatoren en taalkundigen. Eenmaal gepubliceerd waren boekbesprekingen niet meer vrij beschikbaar maar op aanvraag te raadplegen in archieven. Vandaag wordt literaire kritiek in toenemende mate beoefend door leken en liefhebbers. Besprekingen staan levenslang online en hebben een invloed gekregen die voorheen ondenkbaar was.
 

Literaire kritiek is een vak. Kwaliteiten als levenservaring, emotionele ontvankelijkheid, intellectuele horizon, belezenheid en gevoel voor taal zijn een voorwaarde voor een bekwaam oordeel. Daar bestaat geen leerschool voor, en er is geen reden waarom professionals er rijker mee gezegend zouden zijn dan de literatuurminnende leek. Wel is het zo dat de literatuurkritiek in de loop van de tijd haar eigen gereedschap heeft ontwikkeld, en het gebruik van dat gereedschap maakt nog steeds het verschil tussen de vakman en de amateur. Zo zal de ervaren recensent een objectieve weergave scheiden van een subjectieve mening, en een set beproefde criteria toepassen om het werk te beoordelen.

 

Vóór alles is het goed er bij stil te staan dat online recensies gewild of ongewild een hele generatie potentiële lezers beïnvloeden en onder de vingertoppen liggen van iedereen die zich over oud of nieuw werk van een auteur een snelle mening wil vormen. Die invloed reikt van inkopers van boekhandelsketens en adviseurs van subsidiërende instellingen tot jury's van literaire prijzen en fondsredacteuren die beslissen of een manuscript wel of niet zal worden uitgegeven. Net zoals andere online reviews kan literaire kritiek grote en zelfs verwoestende economische en morele schade toebrengen. Daarbij is een boekreview geen gewone review. Hij gaat over iets dat zo nauw samenhangt met de het leven en de persoon van de schrijver dat het oordeel tot op zekere hoogte over de schrijver gaat. Bij zo'n impact is het van belang dat het gereedschap en de normen die van oudsher de professionaliteit en integriteit van de literaire kritiek hebben beschermd, worden doorgegeven aan een nieuwe groep online reviewers.

Recensiecode
De Recensie Code is een vrijwillige afspraak die beoogt de kwaliteit en de onafhankelijkheid van de literaire kritiek te bevorderen en auteurs te beschermen tegen de schade van kritiek die wortelt in onervarenheid, onbegrip, slordigheid of winstbejag. Daarnaast om reviewers bewust te maken van hun macht en invloed en van de subjectiviteit en betrekkelijkheid van het oordeel. Een boekbespreking is en blijft nu eenmaal de subjectieve mening van de individuele bespreker, een mening die heel vaak zal afwijken van de smaak en het oordeel van anderen, en zelfs, op verschillende tijdstippen, van het oordeel van de reviewer zelf.